پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٤ - ارمغان بهزيستي قمار با امور معنوي يا مديريت قرآني انفاق - موسويان سيد عباس
ارمغان بهزيستي قمار با امور معنوي يا مديريت قرآني انفاق
موسويان سيد عباس
«مثل الذين ينفقون اموالهم في سبيل اللّه كمثل حبة أنبتت سبع سنابل في كل سنبلة مأئة حبة و اللّه يضاعف لمن يشاء و اللّه واسع عليم؛
«مثل كساني كه در راه خدا انفاق ميكنند همانند دانهاي است كه هفت خوشه بروياند كه در هر خوشهاي صد دانه باشد و خداوند براي هر كس كه بخواهد چند برابر ميكند و خداوند گشايش گر دانا است. »١
در جوامع انساني، وقوع حوادث طبيعي چون سيل، زلزله، آتش سوزي و بروز مشكلات غير ارادي چون بيماريها، تصادفات، و پديدههايي از اين قبيل، باعث ميشود گروهي از افراد نتوانند مايحتاج زندگي خود و خانواده شان را تامين كنند. از جمله راههايي كه دين اسلام، همانند ساير اديان الاهي، براي حل اين مشكل توصيه كرده، انفاق في سبيل اللّه است. مسلمانان به مقتضاي فطرت الاهي و تعاليم قرآني، وظيفه دارند در مواقع خطر و بروز حوادث به ياري هم نوعان خويش شتافته، آنان را در مواجهه با مشكلات تنها نگذارند. خداوند رحمان در آيات متعددي از سورهي بقره به اين مهم پرداخته، وجود افراد خير را همانند دانه هايي ميداند كه در زمين مناسبي قرار گرفته و تبديل به هفت خوشه و هفت صد دانه شدهاند.
مديريت انفاق در عصر حاضر
در دوران حاكميت ديني شايسته است مسئولان بخشي از وقت و انديشهي خود را به تدبير دريكي از مهمترين تعليم اقتصادي قرآن، يعني انفاق في سبيل اللّه صرف كنند و با انتخاب روشها و طراحي ابزارهاي نو و متناسب با عصر و زمان اهداف، الاهي را تحقق بخشند. از جمله ابزارهايي كه قابليت دارد آموزهي انفاق را با ويژگيهاي قرآني (بدون اذيت، بدون منت و بدون ريا) رد جامه نهاينه كند، اوراق اعتباري از نوع «كارتهاي ارمغان بهزيستي» است كه با تاسف به دليل بي توجهي يا كم توجهي به آلات قمار و ابزار ثروتهاي باد آورده (اكل مال بباطل) شبيه شده است. به نظر ميرسد به به كارگيري موارد زير و دقت نظر در تحقق آنها ميتوان ابزاري كار آمد، با وژگيهاي قرآني و با رعايت كامل موازين فقهي، طراحي كرد:
١ - اصلاج اهداف و انگيزهها
در نظر گرفتن جواز مادي وسوسهانگيز با به كارگيري شيوههاي تندتبليغاتي كه تا امروزه در كارتهاي ارمغان بهزيستي جريان دارد، انگكيزههاي انفاق و بخشش را در جامعه ميخشكاند و افراد را به سمت يك قمار بزرگ و تصحب يك ثروت باد آورده، سوق ميدهد و كمتر كسي باهدف كسي به محرومان ومستمندان يا مشاركت در امور خير و عام المنفعه به خريد اوراق ميكند.
بايستي با اصلاح كمي و كيفي جوايز و انتخاب سوژههاي مناسب تبليغاتي و اجراي يك سري برنامههاي فرهنگي، اهداف و انگيزههاي مردم را به سمت انفاق في سبيل اللّه و به كمك به محرومان بكشانيم، به طوري كه فر دوجوه خود رابا نيت بخشش به مستمندان بپردازد و در مقابل كارت ارمغان بهزيستي را به عنوان رسيد دريافت كند.
٢ ـ اصلاح ساز و كار درآمد ـ هزينه
سازمان و نهادي كه متصدي جمع آوري كمكهاي مردمي ميشود، بايستي وجههاي مقبول اجتماعي داشته باشد تا جهت جذب و نگه داري و مصرف درامدهاي مربوط، قابل اعتماد مردم باشد و اولين قدم براي ايجاد فضاي اعتماد داشتن برنامهي شفاف وگوياي كاري است، به طوري كه سازمان ياد شده بتواند در پايان هر دورهي مالي، گزارشي كاملي از ميزان درآمدها، هزينههاي جاري، تبليغاتي و مصارف به مردم آرايه كند و افراد حقيقي و حقوقي ذي صلاح با نظارت و كنترل، آن گزارش را تاييد كنند.
٣ - اصلاح ساختاري جايزهها
وضعيت فعلي جايزهها از چند حهت اشكال دارد:
اولا: جوايز مورد نظر از محل درآمد اوراق فروخته شده، تامين ميشود كه شبههي قمار را باخود دارد؛ چرا كه در حقيقت گروهي باخريدن اوراق ياد شده پول شان را در يك جا جمع ميكنند، سپس راه قرعه كشي بخشي از آن پولها به تعدادي از آنان تعلق ميگيرد و نوعاً در چنين فرايندي برندگان خوشحال، و بازندگان ناراحت و ناراضي ازاين كه اموالشان به صرف قرعه نصيب گروهي غير مستحق شده ست.
ثانياً: كميت و كيفيت جايزهها به گونهاي است كه غالب خريداران اوراق، چشم به تصاحب چند جايزهي رديف اول دوختهاند و روشن است كه چينن جايزه هايي نصيب تعداد انگشت شماري ميشود و هميشه بعد از قرعه كشي خيلي عظيمي خود را بازنده و مال باخته تلقي ميكنند كه اثر رواني تخريب كنندهاي خصوصاً روي جوانان دارد.
بنابراين پيشنهاد ميشود اولا: جايزهها از محل بودجهي عمومي آن سازمان و توسط دولت پرداخت شود؛ به اين معنا كه دولت اسلامي جهت نهادينه كردن انفاق و گسترش صدقات، هر ساله جايزه هايي را براي كمك كنندگان به محرومان در نظر گيرد. دراين صورت همهي وجوه جمع آوري شده از راه توزيع كارتها، به مصرف نيازمندان ميرسد و هيچ فردي احساس نميكند كه وجوه انفاقي او بي جهت و به صرف قرعه در اختيار ديگري قرار گرفته است. ثانياً كيمت و كيفيت جايزهها معقول و متعارف باشد؛ به اين معنا كه به جاي پرداخت مبالغي غير متعارف به تعداد انگشت شمار (براي مثال يك جايزهي سي ميليون توماني، چند جايزهي...) تعداد جوايز را افزايش داده مبلغ آن را كاهش دهند واين اگر چه در كوتاه مدت ممكن است اثر بخش نباشد، لكن در بلند مدت بهتر پاسخ ميهد، چنان كه بايد سعي شود نوع جايزه با عمل خيرخواهانه، تناسب داشته باشد؛ براي مثال اگر در آگهي تلويزيوني به جاي تبليغات فعلي اعلام شود، با قرعه كشي جوايز دورهي... ارمغان بهزيستي، پنج خانواده براي حج تمتع، پنجاه نفري براي حج عمره، و دويست نفر براي زيارت مشهد مقدس و... برگزيده شدند، قطعاً اثر معنوي بالايي براي جامعه ايجاد ميكند.
نتيجه اين كه اگر پيشنهادهاي يادشده اعمال شوند افراد با اهداي بشخي از اموال خود براي حمايت از مستمندان، برگه هايي را به عنوان رسيد مشاركت در همياري ملي دريافت ميكنند (نه اين كه بخرند) سپس دولت براي تشويق افراد خير و نهادينه كردن انفاق قراني، جايزه هايي رابه قيد قرعه به تعدادي ازآنان ميپردازد. پرداخت جوايز از محل بودجهي سازمان ياد شده به جاي پرداخت از محل در آمد، گر چه از جهت فقهي و حقوقي موجب تفاوت شده، شبههي قمار را از بين ميبرد، از جهت بار مالي براي سازمان تفاوتي ايحاد نميكند و تنها يم جا به جايي در رديفهاي هزينه پيش ميآيد و درنتيجه اين پيشنهاد، هزينهي جديدي را براي سازمان ياد شده و دولت ايجاد نميكند، هم چنين روشن است كه دراين صورت، شبههي قمار و شبههي اكل مال بباطل را پيدا نميكند، از طرف ديگر انفاقات مردم به آن صورت كه قرآن سفارش كرده، با برنامه ريزي، بدون منت بدون آزار و بدون خودنمايي و ريا در اختيار مستحقان واقعي قرار ميگيرد.
پي نوشت:
١-سوره ي بقره (٢) آيه ٢٦١.